Pogled na Taru: pregled uređenih vidikovaca, strogih rezervata prirode i jezera u Nacionalnom parku
Nacionalni park Tara (proglašen 1981. godine na površini od 24.991,82 hektara) obuhvata šumovite visoravni Kaluđerske Bare, Mitrovac, Predov Krst i Zaovine, oivičene sa severa i zapada hiljadumetarskim krečnjačkim odsecima kanjona Drine, Rače i Brusnice [1][2]. Više od 80 odsto planine prekriveno je mešovitim šumama smrče, jele i bukve, među kojima su i staništa endemične i reliktne **Pančićeve omorike** (*Picea omorika*) [1][2]. Ovaj terenski vodič detaljno obrađuje deset uređenih vidikovaca i zaštićenih lokaliteta Tare — od Banjske stene i Sjeniča do Crvenog potoka i Zaovinskog jezera — sa tačnim prilazima i uslovima obilaska.
Ključni podaci
- Upravljač i obuhvat parka
- JP „Nacionalni park Tara” sa sedištem u Bajinoj Bašti; površina 24.991,82 ha; najviši vrh Zborište (1.544 m) [1]
- Glavna polazišta na planini
- Kaluđerske Bare (16 km od Bajine Bašte), Mitrovac na Tari (28 km preko Perućca) i Zaovine [1]
- Uređeni vidikovci sa ogradom
- Banjska stena (1.065 m), Crnjeskovo (980 m), Osluša (964 m), Sokolarica (990 m), Sjenič (1.444 m), Bilješka stena (1.225 m), Janjač i Zelenika [1]
- Strogi rezervati prirode
- Crveni potok (Tepih livada), Ljuti breg, Zvezda, Klisura Rače i Kanjon Brusnice [1][2]
- Kulturno-istorijske tačke
- Manastir Rača (XIII vek), srednjovekovno utvrđenje Solotnik i nekropole stećaka u Perućcu i Rastištu (UNESCO) [1][2]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Uporedni pregled uređenih vidikovaca u Nacionalnom parku Tara
Za razliku od golih planinskih venaca gde je svaki vrh ujedno i vidikovac, na gusto pošumljenoj Tari pogledi se otvaraju na samim ivicama kanjonskih odseka gde je upravljač JP „Nacionalni park Tara” postavio drvene zaštitne ograde, klupe i informativne table [1]. Da biste izabrali tačke koje odgovaraju vašem vremenu i kondiciji, u tabeli ispod upoređeni su najznačajniji vidikovci sa tačnim polazištima i dužinom pešačkog prilaza [1]:
| Vidikovac i visina | Polazište na Tari | Prilaz i pešačenje | Šta se vidi sa vidikovca |
|---|---|---|---|
| Banjska stena (1.065 m) | Mitrovac na Tari (6 km makadamsko-asfaltnim putem) | Parking kod rampe + 800 m uređene šumske staze (~15 min hoda) [1] | Kanjon Drine, jezero Perućac i masiv Osat u Republici Srpskoj |
| Crnjeskovo (980 m) | Kaluđerske Bare (ergela i manastirski stanovi) | Oko 1,8 km ravne šumske staze (~25 min hoda) [1] | Klisura reke Rače, manastir Rača u dubini doline i Bajina Bašta |
| Osluša (964 m) | Put Mitrovac – Kaluđerske Bare (odvojak na Osluši) | Pristup direktno automobilom po nasutom putu do platoa [1] | Dolina Drine ka Rogačici, Bajina Bašta i obronci Povlena |
| Sokolarica (990 m) | Selo Sokolina (između Kaluđerskih Bara i Osluše) | Kratka pešačka staza od zaselka (~10–15 min) do tri povezana vidikovca [1] | Vertikalne litice klisure Rače i gnezda surih orlova i sokolova |
| Bilješka stena (1.225 m) | Put Mitrovac – Predov Krst (odvojak na 6 km posle brane Lazići) | Makadamski put do stare šumske kućice i drvenog vidikovca [1] | Ulaz u kanjon Zvijezde, jezero Perućac i rezervat Pančićeve omorike |
| Sjenič (1.444 m) | Predov Krst (najudaljeniji zapadni deo Tare) | Šumski put od Predovog Krsta (~5 km); drvena osmatračnica visine 12 m [1] | Kružni pogled od 360° na kanjon Drine, masiv Zvijezde, Durmitor i Zlatibor |
Rezervat Crveni potok (Tepih livada), brana Lazići i jezera u Zaovinama
U samom središtu visoravni Mitrovac (svega 1,5 kilometar od Centra za posetioce na Mitrovcu) nalazi se strogi prirodni rezervat **Crveni potok** [1][2]. Kroz stoletnu šumu smrče, jele i omorike vodi edukativna drvena staza do **Tepih livade** — zaštićenog visokog tresetišta (sfagnumske mahovine) starog više hiljada godina, po kojem tlo ugiba pod koracima (danas se posmatra sa drvene platforme kako se osetljivi sloj treseta ne bi uništio gaženjem) [1][2].
Južno od Mitrovca put se spušta u kotlinu Belog Rzava do čuvene lučne betonske **brane Lazići** (visoke 130 metara) i modrozelenog Zaovinskog jezera [1]. Odmah ispod velike brane Lazići leži manje **jezero Spajići**, pored kojeg je 1875. godine Josif Pančić otkrio živu Pančićevu omoriku, dok se u okolnim zaseocima (poput Sekulića i Cvijovića) i u rezervatu **Bilo** i **Jagošnica** čuva autentična planinska arhitektura drvenih kuća dvodelnih brvnara i staništa mrkog medveda [1][2].
Kulturno-istorijski okvir: manastir Rača i srednjovekovni grad Solotnik
Podnožje i istočne kapije Tare čuvaju dva izuzetno vredna istorijska spomenika. U dnu šumovite klisure reke Rače (6 km od Bajine Bašte) nalazi se **manastir Rača**, zadužbina kralja Dragutina Nemanjića iz XIII veka i središte Račanske prepisivačke škole u XVII veku (od manastira vodi i uređena pešačka staza uz reku do kraškog vrela Lađevac, duga 2 kilometra) [1].
Na jugoistočnom obodu planine, iznad sela Solotuša, na strmoj krečnjačkoj litici uzdiže se rekonstruisana kula i kameni bedem srednjovekovnog utvrđenja **Solotnik** (Kulina) iz XIV–XV veka, odakle puca pogled na dolinu reke Solotuše i šume Kaluđerskih Bara [1]. Za detaljan dvodnevni raspored vožnje i šetnje po planini pogledajte naš praktični vodič Tara za vikend.
Česta pitanja (FAQ)
Koji vidikovac na Tari je najpristupačniji za porodice sa decom ili kraću šetnju?
Do vidikovca Osluša (964 m) stiže se direktno automobilom, dok do najpoznatijeg vidikovca Banjska stena (1.065 m) od parkinga kod rampe vodi široka, ravna šumska pešačka staza dužine 800 metara (oko 15 minuta laganog hoda) [1].
Zašto nije dozvoljeno hodanje po samoj mahovini na Tepih livadi u Crvenom potoku?
Tepih livada je reliktna visoka tresava u kojoj se sloj tresetne mahovine formira svega jedan milimetar godišnje. Zbog gaženja je tresetište počelo da se suši, pa se danas obilazi po izdignutoj drvenoj stazi sa informativnim tablama [1][2].
Kako se stiže do udaljenog vidikovca Sjenič sa drvenom osmatračnicom?
Do Sjeniča (1.444 m) vodi put od Perućca ili Zaovina preko Predovog Krsta u zapadnom, najdivljijem delu Tare. Poslednja deonica (~5 km od Predovog Krsta) je šumski makadam, pa se preporučuje viši klirens vozila ili pešačenje od lovačkog doma na Predovom Krstu [1].
Izvori i literatura
- JP „Nacionalni park Tara” Bajina Bašta (2026): Uređeni vidikovci, planinarske staze, Centar za posetioce Mitrovac i pravila ponašanja u NP Tara. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Nadmorske visine i prilazi za Banjsku stenu, Crnjeskovo, Oslušu, Sokolaricu, Bilješku stenu i Sjenič, kao i podaci o manastiru Rača i Solotniku.) ↩ Nazad u tekst
- Zavod za zaštitu prirode Srbije (2026): Nacionalni park „Tara” — strogi rezervati prirode (Crveni potok, Bilo, Jagošnica, Klisura Rače) i staništa Pančićeve omorike. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Površina parka (24.991,82 ha), zaštita tresave u Crvenom potoku i nalazišta Pančićeve omorike kod brane Lazići.) ↩ Nazad u tekst
