Azbukovica i reka Drina: vodič kroz izletničke tačke oko Ljubovije, Vrhpolja, Trešnjice i Bobije
Azbukovica je tradicionalni geografski naziv za brdsko-planinsku i podrinsku oblast opštine **Ljubovija** u zapadnoj Srbiji, stisnutu između zelenog toka reke Drine na zapadu i Sokolskih planina (sa najvišim masivom **Bobijom**, 1.272 m) na istoku [1][2]. Na deonici od 38 kilometara — između sela Okletac na jugu (prema Bajinoj Bašti) i Velike Reke na severu (prema Malom Zvorniku) — Drina formira brzake, šljunkovite ade i mirna priobalna domaćinstva poput etno-sela **Vrhpolje**, dok se u njenom zaleđu useca **Specijalni rezervat prirode „Klisura reke Trešnjice”** i uzdižu stene srednjovekovnog **Soko-grada** [1][2][3].
Ključni podaci
- Opština i površina oblasti
- Opština Ljubovija (Azbukovica, 356 km²), srednje Podrinje (Mačvanski okrug) [1]
- Glavni putni prilazi
- Iz Valjeva preko Pecke i prevoja Proslop (68 km); iz Bajine Bašte uz Drinu preko Rogačice (42 km); iz Loznice i Banje Koviljače uz Zvorničko jezero (65 km) [1]
- Reka Drina u Azbukovici
- Tok dužine 38 km (nadmorska visina od 190 m kod Okletca do 160 m kod Velike Reke); ribolovni revir mladice, lipljena i skobalja [1]
- Zaštićena prirodna dobra
- Specijalni rezervat prirode „Klisura reke Trešnjice” (stanište beloglavog supa, 595 ha) i planina Bobija (Tornička Bobija, 1.272 m) [2]
- Kulturno-istorijske tačke
- Etno-selo Vrhpolje uz Drinu, utvrđenje Soko-grad i manastir Sv. Nikolaja u Soko-gradu, crkva brvnara u Donjoj Orovici i Rimski most na Ljuboviđi [1][3]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Deonica uz Drinu: etno-selo Vrhpolje i Specijalni rezervat prirode „Klisura reke Trešnjice”
Putovanje kroz Azbukovicu iz pravca Bajine Bašte ili Užica (državnim putem IB-28 uz desnu obalu Drine) ulazi u ljubovijsku opštinu kod sela Okletac i Gornja Trešnjica [1]. Upravo tu, na 12 kilometara južno od Ljubovije, brza planinska reka **Trešnjica** izlazi iz duboke krečnjačke klisure usečene u padine Povlena i Jablanika i uliva se u Drinu [2]. **Klisura reke Trešnjice** zaštićena je kao Specijalni rezervat prirode I kategorije jer predstavlja jedno od svega tri gnezdilišta **beloglavog supa** (*Gyps fulvus*) u Srbiji (pored Uvca i Mileševke), a istovremeno je i prirodno mrestište drinske mladice (*Hucho hucho*) koja u proleće iz Drine ulazi u čistu vodu Trešnjice [2].
Svega četiri kilometra nizvodno (na 8. kilometru pre Ljubovije), na visokoj konglomeratnoj obali tik iznad smaragdnog toka Drine, nalazi se **Etno-selo Vrhpolje** [1]. Sastavljeno od autentičnih drvenih vajata iz XIX veka, magaza, čardaka i terase nad samom rekom, Vrhpolje je središte seoskog i ribolovnog turizma u Azbukovici i ciljna tačka tradicionalne Ljubovijske regate na Drini (koja se održava druge subote jula na trasi Rogačica – Vrhpolje dugoj 40 kilometara) [1].
| Lokalitet | Položaj u odnosu na Ljuboviju | Šta se vidi i kakav je pristup |
|---|---|---|
| Etno-selo Vrhpolje i obala Drine | 8 km južno (uz magistralni put Ljubovija – Bajina Bašta) | Kompleks starih drvenih vajata iznad same Drine, šljunkovite obale i odmorište [1] |
| SRP „Klisura reke Trešnjice” | 12 km južno (selo Gornja Trešnjica) | Ulaz u kanjon, pastrmski ribnjak i stanište beloglavog supa; pešačenje dozvoljeno obeleženom stazom bez uznemiravanja ptica [2] |
| Kameni („Rimski”) most na Ljuboviđi | 16 km istočno (selo Donja Orovica, ka prevoju Proslop) | Jednolučni kameni most iz osmanskog perioda (XVI–XVII vek) na starom karavanskom putu za Valjevo [1][3] |
| Soko-grad i manastir Sv. Nikolaja | 17 km severoistočno (kroz dolinu Gračanice) | Manastir u podnožju i stena srednjovekovnog utvrđenja Soko-grad (15. vek / porušen 1862) sa zlatnim krstom [1][3] |
| Planina Bobija (Tornička Bobija) | 28 km istočno (preko Savkovića ili Gornjih Košalja) | Najviši vrh Azbukovice (1.272 m), izvor „Dobra voda”, crkva brvnara i vidikovci na kanjon Trešnjice i Drinu [1] |
Planinsko zaleđe: Soko-grad, Rimski most na Ljuboviđi i vidikovci Bobije
Dok priobalni pojas nudi miran odmor uz vodu, brdsko-planinsko zaleđe Azbukovice krije izuzetne istorijske i planinarske tačke. U dolini reke Ljuboviđe (u selu Donja Orovica, ispod puta Ljubovija–Pecka–Valjevo) stoji očuvani kameni lučni most poznat u narodu kao **„Rimski most”** (ili Latinska ćuprija), podignut u XVI veku na trasi starog rudarskog karavanskog puta koji je povezivao Podrinje sa Valjevom [1][3]. Nedaleko odatle nalaze se i stare crkve brvnare u Donjoj Orovici i Сеlancu.
Severoistočno od Ljubovije, u klisuri reke Gračanice pod Sokolskim planinama, leži manastir Svetog Nikolaja Srpskog, iznad kojeg se na oštroj krečnjačkoj steni uzdižu ostaci neosvojivog srednjovekovnog i osmanskog utvrđenja **Soko-grad** („Sultanove neveste”), koje je 1862. godine po nalogu velikih sila predato Srbima i minirano [1][3]. Za planinare i ljubitelje netaknutih četinarskih i bukovih šuma, kruna posete Azbukovici je uspon na **planinu Bobiju** (vrh Tornička Bobija, 1.272 m), poznatu po ledeno hladnom izvoru „Dobra voda” i vidikovcima (Dražin vidikovac, Stena) sa kojih se pruža pogled na kanjone Trešnjice, Tribuće i Sušice [1].
Kako povezati Azbukovicu sa Valjevom, Tarom ili Banjom Koviljačom
Azbukovica je prirodna spona između valjevskog kraja i srednjeg Podrinja. Putnici koji dolaze iz Beograda i Valjeva mogu napraviti kružnu vikend-rutu: dolazak iz Valjeva preko Pecke i planinskog prevoja Proslop uz zaustavljanje kod Rimskog mosta na Ljuboviđi i izlazak na Bobiju, spuštanje u Ljuboviju i Vrhpolje na Drini, a zatim nastavak uzvodno uz Drinu ka Bajinoj Bašti i vidikovcima opisanim u vodiču Pogled na Taru ili nizvodno pored Zvorničkog jezera do Banje Koviljače [1].
Česta pitanja (FAQ)
Zašto se ljubovijski kraj naziva Azbukovica?
Azbukovica je istorijski naziv knežine (kasnije sreza) u srednjem Podrinju, koji prema zabeleženom predanju potiče od starog naziva sela i hanova na karavanskom putu između Drine i Sokolskih planina, a danas pokriva teritoriju opštine Ljubovija sa 27 naselja [1].
Gde se tačno nalazi Etno-selo Vrhpolje?
Etno-selo Vrhpolje nalazi se na samoj desnoj obali reke Drine, neposredno uz magistralni put Ljubovija – Bajina Bašta (IB-28), na 8 kilometara južno od centra Ljubovije [1].
Može li se u Klisuru reke Trešnjice ući automobilom?
Automobilom se stiže do sela Gornja Trešnjica (12 km južno od Ljubovije uz Drinu) i ulaznog dela kod ribnjaka, dok se kroz samu zaštićenu klisuru ide isključivo pešice obeleženim stazama uz poštovanje režima zaštite staništa beloglavog supa [2].
Izvori i literatura
- Turistička organizacija opštine Ljubovija (2026): Vodič kroz Azbukovicu: reka Drina, Etno-selo Vrhpolje, planina Bobija i Soko-grad. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Geografski obuhvat opštine Ljubovija (356 km², 38 km toka Drine), Vrhpolje, Bobija (1.272 m) i saobraćajni prilazi.) ↩ Nazad u tekst
- Zavod za zaštitu prirode Srbije (2026): Specijalni rezervat prirode „Klisura reke Trešnjice” — stanište beloglavog supa i mrestište mladice. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Status zaštite klisure Trešnjice (595 ha), kolonija beloglavog supa i prirodno mrestište drinske mladice.) ↩ Nazad u tekst
- Zavod za zaštitu spomenika kulture Valjevo / RZZSK (2026): Stari most na reci Ljuboviđi u Donjoj Orovici (SK 579) i utvrđenje Soko-grad. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Spomenički podaci o kamenom lučnom mostu na Ljuboviđi i istorijatu tvrđave Soko-grad do 1862. godine.) ↩ Nazad u tekst
