Fruškogorska jezera: vodič i poređenje Ledinačkog, Bešenovačkog, Pavlovačkog, Borkovačkog i Bruškog jezera
Iako se u popularnim opisima pominju pod zajedničkim nazivom „fruškogorska jezera”, šesnaest vodenih površina raspoređenih po obodima Fruške gore nijedno nije prirodnog porekla i dele se u dve sasvim različite grupe sa različitim režimima pristupa [1][2]. Četrnaest jezera nastalo je tokom sedamdesetih i osamdesetih godina XX veka pregrađivanjem fruškogorskih potoka radi navodnjavanja, odbrane od bujica i ribolova (poput Pavlovačkog, Borkovačkog, Međeš i Bruškog jezera), dok su dva jezera — Bešenovačko („Beli kamen”) i Ledinačko — nastala potapanjem površinskih kopova kamena i laporca nakon prestanka eksploatacije [1][2].
Ključni podaci
- Ukupan broj akumulacija
- 16 veštačkih jezera na padinama i u podnožju Fruške gore (14 vodoprivrednih brana + 2 potopljena kopa) [1][2]
- Potopljeni površinski kopovi
- Bešenovačko jezero (Beli kamen, kop laporca) i Ledinačko jezero (kop trahita na Srebru) [1][2]
- Najpristupačnija izletnička jezera
- Borkovačko jezero (kod Rume), Pavlovačko jezero (Kudoš, kod Vrdnika/Rume), Bruje i Moharač (kod Erdevika) [1][2]
- Zatvorena / ograničena tačka
- Ledinačko jezero (u zoni rekultivacije kopa „Srebro” — zatvoreno za javno kupanje i slobodan pristup) [1]
- Režim kupanja na kopovima
- Bešenovačko jezero (Beli kamen) je duboki nekadašnji rudnički kop (preko 50 m) bez spasilačke službe [1][2]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Poreklo jezera: vodoprivredne akumulacije naspram potopljenih kamenoloma
Prvu i najbrojniju grupu čine 14 vodoprivrednih akumulacija koje je sedamdesetih i osamdesetih godina XX veka izgradilo vodoprivredno preduzeće (danas JVP „Vode Vojvodine”) pregrađivanjem dolina fruškogorskih potoka zemljanim branama radi sprečavanja prolećnih bujica i navodnjavanja sremskih oranica [1][2]. Ova jezera — među kojima su najpoznatija Pavlovačko (Kudoš), Borkovačko, Šatrinačko (Međeš), Dobrodol, Jarkovci, Šelevrenac, Bruje i Moharač — leže u blagim lesnim udolinama na južnoj padini planine, imaju postepen ulaz, dubinu od 4 do 10 metara i otvorene obale [2].
Drugu grupu čine dva jezera nastala u dubokim rudničkim kraterima nakon gašenja pumpi za crpljenje podzemnih voda: Ledinačko jezero u Starim Ledincima (nastalo 1999. u kopu vulkanske stene trahita „Srebro”, kasnije delimično ispražnjeno i zatvoreno u postupku rekultivacije kopa) i Bešenovačko jezero („Beli kamen” kod Bešenovačkog Prnjavora), koje je počelo da se puni osamdesetih godina XX veka na nekadašnjem površinskom kopu laporca beočinske fabrike cementa i dostiglo dubinu veću od 50 metara [1][2].
| Jezero | Poreklo i najbliže mesto | Prilaz | Potvrđeni režim posete i napomene |
|---|---|---|---|
| Borkovačko jezero | Vodoprivredna akumulacija (1972) na potoku Borkovac, 3 km severno od Rume | Asfaltni put i uređeno šetalište kroz borovu šumu Borkovac | Najuređenije izletničko jezero sa kejom, pontonima, plažom, ugostiteljskim objektima i ribolovom [2] |
| Pavlovačko jezero (Kudoš) | Vodoprivredna akumulacija (1983) u dolini Kudoš (Pavlovački potok), između Vrdnika i Rume | Asfaltni put Ruma – Vrdnik (skretanje kod Pavlovaca) | Slobodan pristup obali (travnate uvale, ribolov i jedrenje; bez zvanične spasilačke službe) [2] |
| Jezero Bruje (i Moharač) | Vodoprivredne akumulacije kod Erdevika (opština Šid) na zapadu Fruške gore | Asfaltni prilaz iz Erdevika (uz nekadašnju rimsku banju Kulina) | Slobodan pristup obali, popularno za šetnju, kampovanje i sportski ribolov [1][2] |
| Bešenovačko jezero (Beli kamen) | Potopljeni površinski kop laporca kod Bešenovačkog Prnjavora (blizu manastira Bešenovo) | Lokalni put Bešenovo – Bešenovački Prnjavor (parking iznad kopa) | Belo-tirkizna voda u strmom rudničkom kopu dubine >50 m; nije zvanično uređeno kupalište (nema spasilaca, strmi odseci) [1][2] |
| Ledinačko jezero (Srebro) | Nekadašnji površinski kop trahita iznad Starih Ledinaca u NP Fruška gora | Zatvorena rampa kamenoloma u Starim Ledincima | Područje u režimu rekultivacije kopa — zatvoreno za javne turističke posete i kupanje [1] |
Kojim jezerima je pristup najuređeniji i šta proveriti na terenu
Ukoliko tražite uređenu šetnu stazu, hladovinu, ugostiteljski sadržaj i postepenu obalu, najpouzdaniji izbor je Borkovačko jezero kod Rume (oko 42 ha), koje se nadovezuje na park-šumu Borkovac sa trim-stazom i spomenikom u šumi [2]. Za mirniji boravak u prirodi i ribolov na šarana, smuđa i soma ističu se akumulacije na zapadnom krilu planine — Bruje (poznato i po izvoru termomineralne vode na ulazu u jezero) i susedni Moharač kod Erdevika, kao i Šatrinačko jezero (Međeš) i Dobrodol u opštini Irig [1][2].
Kod posete Bešenovačkom jezeru („Beli kamen”), čija tirkizna boja potiče od belog laporca na dnu kopa, posetioci moraju imati u vidu da je reč o neuređenom nekadašnjem rudničkom oknu sa strmim odsecima i naglom dubinom preko 50 metara, bez spasilačke službe i bez prirodnog hlada na donjim terasama [1][2]. Nasuprot tome, Ledinačko jezero u Starim Ledincima uopšte ne treba planirati u turističkoj ruti jer je kop ograđen i zatvoren za javnost [1].
Kako spojiti obilazak jezera sa Vrdnikom i manastirima
Jezera na južnoj padini (Pavlovačko, Borkovačko i Međeš) nalaze se na svega 10 do 15 minuta vožnje od banjskog naselja Vrdnik i manastira Mala Remeta, Jazak i Bešenovo, pa se lako uklapaju u celodnevnu rutu opisanu u vodiču Fruška gora iz Novog Sada [1].
Za kriterijume po kojima se razlikuju zvanično registrovana kupališta sa spasiocima i kontrolom kvaliteta vode od divljih obala i kopova, obavezno pogledajte naš praktični vodič Kako izabrati kupalište u Srbiji.
Česta pitanja (FAQ)
Da li na Fruškoj gori postoje prirodna jezera?
Ne, svih 16 fruškogorskih jezera je veštačkog porekla: 14 je nastalo podizanjem brana na potocima radi odbrane od bujica i navodnjavanja, a 2 (Bešenovačko i Ledinačko) potapanjem površinskih kopova nakon završetka rudarske eksploatacije [1][2].
Može li se posetiti Ledinačko jezero?
Ne, lokalitet nekadašnjeg Ledinačkog jezera (površinski kop trahita „Srebro” u Starim Ledincima) zatvoren je za slobodan pristup i javne posete zbog radova na rekultivaciji i bezbednosnih ograničenja [1].
Koje fruškogorsko jezero ima najuređenije šetalište i prilaz?
Najuređeniju infrastrukturu za šetnju i porodični boravak ima Borkovačko jezero kod Rume (šetalište, park-šuma Borkovac, pontoni i restorani), dok su Pavlovačko, Međeš i Bruje kod Erdevika odlične tačke za izlet i ribolov [2].
Izvori i literatura
- JP „Nacionalni park Fruška gora” Sremska Kamenica (2026): Vode i jezera na području Fruške gore — poreklo, lokacije i režim zaštite. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Klasifikacija 16 fruškogorskih jezera, status kopa u Starim Ledincima i kop Beli kamen u Bešenovu.) ↩ Nazad u tekst
- JVP „Vode Vojvodine” Novi Sad / Turistička organizacija Vojvodine (2026): Akumulacije u Sremu i na padinama Fruške gore — vodoprivredna i rekreativna uloga. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Izgradnja 14 vodoprivrednih akumulacija (Borkovac, Kudoš/Pavlovačko, Međeš, Bruje, Moharač) i režim ribolova.) ↩ Nazad u tekst
