Viminacijum: šta pripada rimskom gradu i legijskom logoru i kako izgleda obilazak arheološkog parka
Viminacijum (*Viminacium*) kod današnjeg Starog Kostolca bio je prestonica rimske provincije Gornje Mezije i stalni logor VII Klaudijeve legije (*Legio VII Claudia*), razvijen od I do sredine V veka na nekadašnjem ušću Mlave u Dunav [1][2]. Za razliku od antičkih gradova poput Singidunuma ili Naisusa nad kojima su izgrađena savremena gradska jezgra, prostor Viminacijuma (preko 450 hektara) ostao je pod oranicama i površinskim kopom uglja, što je omogućilo otkrivanje termi, amfiteatra, kapije logora, carskog mauzoleja i podzemnih grobnica sa freskama [1][2].
Ključni podaci
- Položaj
- Atar sela Stari Kostolac (pored TE „Kostolac B”), 13 km od Požarevca i oko 95 km od Beograda [2]
- Istorijski status
- Glavni grad provincije Gornja Mezija (Moesia Superior), municipijum (117. g. pod Hadrijanom) i kolonija (239. g. pod Gordijanom III) [1][2]
- Način obilaska
- Isključivo kroz organizovane vođene ture koje polaze svakog punog sata u okviru radnog vremena parka [2]
- Tačke u obilasku
- Severna kapija logora (Porta Praetoria), Rimske terme, Mauzolej sa podzemnim freskama, Amfiteatar, Domvs Scientiarvm i Mamut park [2]
- Status zaštite
- Arheološko nalazište od izuzetnog značaja (AN 14, RZZSK) [1]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Razlika između vojnog logora (kastruma), civilnog grada i nekropola
Rimski kompleks u Viminacijumu čine tri prostorno povezane, ali funkcionalno odvojene celine: pravougaoni **legijski logor (kastrum)** dimenzija 442 × 385 metara u kojem je bilo stacionirano oko 6.000 vojnika VII Klaudijeve legije, prostrani **civilni grad** zapadno od logora (sa forumom, ulicama, vodovodom i zanatskim četvrtima) i **nekropole** na prilaznim putevima u kojima je do sada istraženo više od 14.000 grobova — najveći broj istraženih rimskih grobnica u čitavom nekadašnjem carstvu [1][2].
U Viminacijumu su boravili brojni rimski imperatori (Trajan, Hadrijan, Septimije Sever, Karakala, Dioklecijan i Konstantin Veliki), a grad je imao i sopstvenu kovnicu rimskog novca [1][2]. Život metropole prekinut je 441. godine pustošenjem Huna pod Atilom, nakon čega je u VI veku car Justinijan I obnovio samo manje pogranično utvrđenje na obali Dunava [1].
| Punkt u parku | Izvorna namena (I–IV vek) | Šta posetilac danas vidi na terenu |
|---|---|---|
| Porta Praetoria | Severna ulazna kapija legijskog logora | Konzervirani temelji masivnih kula, popločana ulica sa kloakom i ostaci gromatika [1][2] |
| Gradske terme (kupatila) | Javno rimsko kupatilo sa sistemom hipokausta | Četiri apsidalna bazena, sistem podnog grejanja (hipokaust) u tri građevinske faze i ostaci fresaka [1][2] |
| Carski mauzolej i grobnice | Memorijalni kompleks na istočnoj nekropoli (III–IV vek) | Kvadratno grobno polje i silazak u podzemne grobnice (Hypogeum) sa kasnoantičkim freskama iz IV veka [1][2] |
| Rimski amfiteatar | Arena za gladijatorske borbe kapaciteta oko 7.000 gledalaca | Konzervirana kamena arena, ulazne kapije i delimično rekonstruisane drvene tribine [2] |
| Mamut park | Paleontološki nalaz iz pleistocenskih slojeva peska | Podzemni amfiteatar u kom su izloženi skelet mamutice Vike (star oko milion godina) i mlađi mamuti [2] |
Kako izgleda vođeni obilazak: od podzemnih fresaka do Mamut parka
Pošto su pojedinačni arheološki punktovi raspoređeni na rastojanju od nekoliko stotina metara do kilometra duž oboda površinskog kopa Drmno, obilazak Viminacijuma organizovan je kroz **vođene ture sa stručnim vodičem** koje počinju na svaki pun sat [2]. Poseban utisak ostavlja silazak u podzemne grobnice ispod Mauzoleja, gde su u autentičnom ambijentu sačuvane freske iz IV veka (uključujući čuveni portret mlade žene koji se u literaturi naziva „Divina” ili „Mona Liza antike”, motive paunova, vinove loze i konjanika) [1][2].
Drugi deo obilaska vodi do rekonstruisanog rimskog amfiteatra, naučno-istraživačkog centra *Domvs Scientiarvm Viminacivm* (građenog po ugledu na rimsku vilu rustiku sa maketom grada i zbirkom skulptura) i **Mamut parka** [2]. O tome kako je 2009. godine na dubini od 27 metara pronađen kompletan skelet stepskog mamuta (*Mammuthus trogontherii*) pročitajte u posebnom članku Mamut park na Viminacijumu.
Praktične napomene za dolazak i spajanje sa Požarevcem ili Ramom
Ukupno trajanje vođenog obilaska osnovnih tačaka i Mamut parka iznosi oko 90 do 120 minuta [2]. Pošto se između pojedinih punktova (npr. od Mauzoleja i Termi do Amfiteatra i Mamut parka) putnici prebacuju sopstvenim vozilom prateći vodiča po internom putu parka, dolazak automobilom je najpraktičniji način posete.
Kako najbolje rasporediti vreme između zbirki Narodnog muzeja u Požarevcu (gde se čuvaju zlatni nakit, kameje i sarkofazi iz Viminacijuma), ergele Ljubičevo i samog arheološkog parka pogledajte u vodiču Od Požarevca do Viminacijuma, a za nastavak ka Dunavu pogledajte Ramsku tvrđavu.
Česta pitanja (FAQ)
Može li se Viminacijum obilaziti samostalno bez vodiča?
Ne. Zaštitni baloni i podzemne grobnice otključavaju se tokom organizovanih vođenih tura koje polaze na svaki pun sat u okviru radnog vremena Arheološkog parka [2].
Zašto se u Viminacijumu pored rimskih iskopina nalazi i Mamut park?
Tokom rada rudarske mehanizacije na površinskom kopu uglja Drmno, u dubokim pleistocenskim slojevima peska i gline nekadašnje delte Mlave 2009. i 2012. godine otkriveni su fosilni skeleti mamuta, koji su konzervirani i smešteni u namenski izgrađen objekat u okviru Arheološkog parka [2].
Gde se čuvaju pokretni nalazi (novac, nakit i skulpture) pronađeni u Viminacijumu?
Deo nalaza i makete izloženi su u zgradi Domvs Scientiarvm na samom lokalitetu, dok se glavnina pokretnog arheološkog fonda (sarkofazi, skulpture, epigrafski spomenici i zlatni nakit) čuva u Narodnom muzeju u Požarevcu i Narodnom muzeju Srbije u Beogradu [1][2].
Izvori i literatura
- Republički zavod za zaštitu spomenika kulture — Beograd (2026): Informacioni sistem nepokretnih kulturnih dobara: Arheološko nalazište Viminacijum (AN 14). Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Obuhvat legijskog logora VII Klaudijeve legije, civilnog grada i nekropola, hronologija I–VI vek.) ↩ Nazad u tekst
- Arheološki institut Beograd — Arheološki park Viminacijum (2026): Vodič kroz tačke obilaska, satnica vođenih tura i Mamut park. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Porta Praetoria, terme, mauzolej sa freskama, amfiteatar, Mamut park i pravila posete.) ↩ Nazad u tekst
