Nalazi mamuta u Kostolcu kod Viminacijuma: mamutica Vika, otkrića iz 2012. i Paleontološki park
Na ivici površinskog kopa uglja „Drmno” kod Starog Kostolca, u neposrednom susedstvu rimskog Viminacijuma, 2009. i 2012. godine otkriveni su izuzetno značajni fosilni ostaci pleistocenskih mamuta [1][2]. Nakon pronalaska gotovo celovitog skeleta stepskog mamuta nazvanog Vika (*Mammuthus trogontherii*) u maju 2009. godine, u junu 2012. otkriveni su ostaci još više jedinki mlađeg runastog mamuta (*Mammuthus primigenius*), među kojima i primerak nazvan Nosko [1][2]. Iako su mediji 2012. godine nalaz senzacionalistički nazvali „prvim grobljem mamuta na svetu”, paleontološka i geološka istraživanja pokazala su da je reč o prirodnoj akumulaciji skeleta iz različitih epoha pleistocena u delti i lesnim nanosima nekadašnjeg Prahova/Morave i Dunava [1][2].
Ključni podaci
- Mesto otkrića
- Profil površinskog kopa uglja „Drmno” kod Starog Kostolca, uz Arheološki park Viminacijum [1]
- Nalaz iz maja 2009. (Vika)
- Gotovo kompletan skelet ženke stepskog mamuta (*Mammuthus trogontherii*) na dubini od oko 27 m [1][2]
- Nalaz iz juna 2012. (Nosko i druge jedinke)
- Više parcijalnih skeleta runastog mamuta (*Mammuthus primigenius*) u višim lesnim slojevima [1][2]
- Današnja izložbena postavka
- Podzemni Paleontološki park („Mamut park”) u okviru Arheološkog parka Viminacijum [1]
- Naučno tumačenje nalaza
- Prirodno taloženje u rečnim, barskim i lesnim sedimentima, a ne svesno „groblje” niti jedinstven svetski rekord [2]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Razlika između mamutice Vike (2009) i skeleta otkrivenih u junu 2012. godine
Prvo veliko otkriće na kopu „Drmno” dogodilo se u maju 2009. godine, kada je na dubini od oko 27 metara, u peščano-šljunkovitim rečnim sedimentima, pronađen očuvan skelet stepskog mamuta (*Mammuthus trogontherii*) in situ — u položaju u kom je životinja uginula zaglavljena u mulju nekadašnje miocensko-pleistocenske rečne delte [1][2]. Ova jedinka, nazvana Vika, bila je visoka preko 4,5 metara, duga oko 5 metara i teška više od 10 tona, a njena starost procenjena je na srednji pleistocen (između 400.000 i 1.000.000 godina) [1][2].
Tri godine kasnije, početkom juna 2012. godine, bager i obilne kiše koje su isprale lesnu liticu kopa na lokalitetu Nosak (oko 1,5 kilometar istočno od mesta nalaza Vike, na manjoj dubini od 10 do 19 metara) otkrili su kosti mamuta nazvanog Nosko, a odmah potom i delove kostura još najmanje pet jedinki raspoređenih na prostoru od nekoliko hektara [1][2]. Paleontološka analiza utvrdila je da ovi mlađi nalazi pripadaju vrsti runastog mamuta (*Mammuthus primigenius*) iz gornjeg pleistocena (starosti nekoliko desetina hiljada do oko 100.000 godina) [2].
| Obeležje nalaza | Mamutica Vika (maj 2009) | Nosko i grupa mamuta (jun 2012) |
|---|---|---|
| Vrsta mamuta | Stepski mamut (*Mammuthus trogontherii*) [1][2] | Runasti mamut (*Mammuthus primigenius*) [2] |
| Geološki sloj i dubina | Rečni pesak i šljunak na dubini od oko 27 metara [1][2] | Lesni (eolski i barski) sedimenti na dubini od 10–19 metara [2] |
| Okvirna starost | Srednji pleistocen (stariji od 400.000 godina) [1][2] | Gornji pleistocen (mlađe ledeno doba) [2] |
| Stepen očuvanosti | Jedan gotovo celovit skelet sačuvan u anatomskom položaju [1] | Više parcijalnih skeleta i kljova na prostoru od nekoliko hektara [1][2] |
Zašto u nauci ne postoji „groblje mamuta” i kako su kosti dospeli u isti profil
Naslov iz 2012. godine o „prvom groblju mamuta na svetu” nastao je u prvim danima otkrića pod utiskom činjenice da je na malom prostoru pronađeno ukupno sedam ili osam skeleta [1]. U paleontologiji i tafonomiji, međutim, pojam „groblja slonova ili mamuta” u smislu mesta na koje životinje svesno odlaze da uginu odavno je odbačen kao mit, a višestruki nalazi mamuta poznati su na brojnim lokalitetima u Evroaziji i Severnoj Americi (poput Predmostija i Dolnjih Vestonica u Češkoj, Sevske u Rusiji ili Hot Springsa u Južnoj Dakoti) [2].
Razlog zbog kojeg se u Kostolcu nalazi tolika koncentracija fosila leži u geomorfologiji južnog oboda Panonskog basena tokom ledenih i međuledenih doba: široka močvarna ušća paleo-Morave u Dunav i kasnije lesne depresije sa vodom privlačile su krda biljojeda, a uginule ili zaglavljene jedinke brzo su bivale prekrivene nanosima peska, mulja i lesne prašine koji su sprečili raspadanje kostiju [1][2].
Kako danas izgleda poseta Paleontološkom parku u Viminacijumu
Kako bi rudarski radovi na kopu „Drmno” mogli nesmetano da se nastave, skelet mamutice Vike i kosti mamuta otkrivenih 2012. godine pažljivo su izmešteni u posebno projektovanu zaštitnu čeličnu konstrukciju zajedno sa izvornim blokom sedimenta, i 2014. godine smešteni u namenski izgrađen podzemni Paleontološki park („Mamut park”) u okviru Arheološkog parka Viminacijum [1].
Posetioci danas u klimatizovanoj podzemnoj dvorani površine 1.200 kvadratnih metara, osvetljenoj prirodnim svetlom kroz kupolne otvore, obilaze originalni skelet Vike i fosilne ostatke mlađih mamuta u sklopu jedinstvene vođene ture kroz Viminacijum; uputstva za planiranje celog dana nalaze se u vodiču Požarevac i Viminacijum.
Česta pitanja (FAQ)
Da li je nalazište u Kostolcu zaista prvo otkriveno „groblje mamuta” na svetu?
Ne. Izraz „prvo groblje mamuta na svetu” potiče iz medijskih izveštaja iz juna 2012. godine. Naučno je reč o izuzetno vrednom paleontološkom lokalitetu sa više jedinki mamuta iz različitih epoha pleistocena očuvanih u rečnim i lesnim nanosima, kakvi postoje i na drugim pleistocenskim nalazištima u Evroaziji [1][2].
Da li su Vika i mamuti pronađeni 2012. godine živeli u isto vreme?
Nisu. Mamutica Vika (*Mammuthus trogontherii*) potiče iz dubljeg peščanog sloja srednjeg pleistocena (starijeg od 400.000 godina), dok Nosko i ostali skeleti iz 2012. pripadaju vrsti runastog mamuta (*Mammuthus primigenius*) iz mlađih lesnih slojeva gornjeg pleistocena [2].
Gde posetioci danas mogu da vide skelete mamuta iz Kostolca?
Svi konzervirani nalazi — uključujući originalni skelet mamutice Vike u izvornom bloku zemlje i kosti mamuta iz 2012. godine — izloženi su u podzemnom „Mamut parku” u sastavu Arheološkog parka Viminacijum kod Starog Kostolca [1].
Izvori i literatura
- Arheološki institut Beograd / Arheološki park Viminacijum (2026): Mamut park Viminacijum — otkriće mamutice Vike (2009), nalazi na lokalitetu Nosak (2012) i stalna postavka. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Hronologija iskopavanja 2009. i 2012. na kopu Drmno, konzervacija i preseljenje u Paleontološki park 2014.) ↩ Nazad u tekst
- Lister, Adrian M. / Dimitrijević, Vesna / Marković, Zoran (Prirodnjački muzej Beograd i Quaternary International) (2012): Paleontološka, stratigrafska i tafonomska analiza nalaza Mammuthus trogontherii i Mammuthus primigenius u Kostolcu. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Određenje vrste i starosti Vike i mlađih runastih mamuta iz lesnih sedimenata na kopu Drmno.) ↩ Nazad u tekst
