Stari Zemun: foto-esej i pešačka tura od Glavne ulice i keja do kule na Gardošu
Staro jezgro Zemuna, formirano na desnoj obali Dunava naspram Velikog ratnog ostrva i ušća Save, predstavlja jednu od najcelovitije očuvanih panonsko-srednjoevropskih urbanih sredina u Srbiji [1][2]. Dokumentarni foto-esej prati prelaz iz živopisna trga i pasaža Glavne i Gospodske ulice na široko šetalište Zemunskog keja, a potom strmim kaldrmisanim sokacima i stepeništima vodi na lesni breg Gardoš, gde ostaci srednjovekovnog utvrđenja i Milenijumska kula iz 1896. godine pružaju najširu panoramu Beograda [1][2].
Ključni podaci
- Obuhvat celine
- Glavna ulica, Veliki (Magistratski) trg, Gospodska ulica, Zemunski kej i breg Gardoš [1][2]
- Istorijski slojevi
- Keltski i rimski Taurunum, srednjovekovni Zemunski grad i pogranični habzburški grad XVIII–XIX veka [1]
- Glavni vidikovac
- Milenijumska kula (Kula Sibinjanin Janka, 1896) visine 36 m u središtu citadele na Gardošu [1][2]
- Trajanje pešačke šetnje
- 90 do 150 minuta (Donji grad, Zemunski kej i uspon na Gardoš) [2]
- Status zaštite
- Prostorna kulturno-istorijska celina od velikog značaja „Staro jezgro Zemuna” (SK 145) [1]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Od Glavne i Gospodske ulice do Zemunskog keja uz Dunav
Sve do administrativnog spajanja sa Beogradom 1934. i izgradnje Novog Beograda posle Drugog svetskog rata, Zemun se razvijao kao samostalan pogranični trgovački grad na južnoj granici Habzburške monarhije, što se jasno čita u njegovoj baroknoj, klasicističkoj i secesijskoj arhitekturi [1]. Šetnja u foto-eseju polazi od Glavne ulice i njenih dvorišnih pasaža, preko pešačke Gospodske ulice i Velikog (Magistratskog) trga, na kome se uzdižu zgrada starog Magistrata (1836) i župna Crkva Uznesenja Blažene Djevice Marije (1785–1794) [1][2].
Iz Gospodske i pijačnog Masarikovog trga izlazi se na Zemunski kej (Obala oslobođenja) — uređeno priobalno šetalište duž desne obale Dunava sa starim gostionicama, zgradom Stare kapetanije (1908), privezima za čamce i pogledom na šumski pojas Velikog ratnog ostrva i sezonsku plažu Zemunski Lido [1][2].
| Zona Starog Zemuna | Znamenitosti iz foto-eseja | Arhitektonska i ambijentalna vrednost |
|---|---|---|
| Glavna i Gospodska ulica | Građanske kuće XVIII–XIX veka, pasaži, Kuća sa sunčanim satom (1823) | Trgovačka okosnica nekadašnjeg pograničnog grada [1][2] |
| Veliki (Magistratski) trg | Crkva Uznesenja Blažene Djevice Marije i zdanje Zemunskog magistrata | Barokno-klasicistički trg i pijačni prostor Starog Zemuna [1] |
| Zemunski kej i Donji grad | Stara kapetanija, Nikolajevska crkva (1745) i Karamatina kuća (1764) | Najstariji sačuvani objekti uz obalu Dunava [1][2] |
| Lesni breg Gardoš | Kaldrmisana stepeništa, ostaci tvrđave Taurunum i Milenijumska kula (1896) | Panoramski pogled na krovove Zemuna, Dunav, Dorćol i Kalemegdan [1][2] |
Kaldrmisani uspon na Gardoš, tvrđava Taurunum i Milenijumska kula
Od Njegoševe ulice, Nikolajevske crkve (1745, najstariji očuvani pravoslavni hram u Zemunu) i Sinđelićeve ulice počinje uspon kaldrmisanim uličicama i stepeništima uz lesnu padinu brega Gardoš [1][2]. Na samom vrhu uzvišenja nalaze se četvorougaoni bedemi sa četiri okrugle ugaone kule srednjovekovnog Zemunskog grada (podignutog na slojevima antičkog Taurunuma), kao i stare zidine zemunskog groblja u kojima je ugrađen rimski i srednjovekovni građevinski materijal [1][2].
U središtu srednjovekovne citadele ugarske vlasti su 1896. godine, povodom proslave hiljadugodišnjice doseljavanja Mađara u Panonsku niziju, podigle Milenijumsku kulu visoku 36 metara (projekat arhitekata Đule Partoša i Ede Lehnera u kombinaciji opeke i kamena) [1]. U narodu je kula prozvana Kulom Sibinjanin Janka, po ugarskom vojskovođi Janošu Hunjadiju koji je u zemunskoj tvrđavi preminuo od kuge 1456. godine, neposredno nakon uspešne odbrane Beograda od Osmanlija [1][2].
Panorama sa Gardoša i povezivanje sa Kalemegdanom i Lidom
Sa platoa i vidikovca Milenijumske kule na Gardošu otvara se jedan od najprepoznatljivijih pogleda u Srbiji: u prvom planu vide se crveni crepovi prizemnih kuća Starog Zemuna i zvonici crkava u Donjem gradu, iza njih široki luk Dunava i Veliko ratno ostrvo, a u daljini Dorćol, ušće Save u Dunav i silueta Beogradske tvrđave [2].
Pešačku turu kroz Stari Zemun tokom leta je najjednostavnije dopuniti prelaskom pontonskog mosta do peščane plaže Zemunski Lido, a tokom cele godine obilaskom naspramnog Kalemegdana i Beogradske tvrđave i istorijskih hramova u vodiču Crkve Beograda.
Česta pitanja (FAQ)
Kada je izgrađena kula na Gardošu i zašto se zove i Milenijumska kula i Kula Sibinjanin Janka?
Kula je izgrađena 1896. godine kao Milenijumski spomenik povodom hiljadu godina ugarske države u Panoniji. Narod joj je dao ime po Sibinjanin Janku (Janošu Hunjadiju), koji je četiri i po veka ranije (1456) preminuo u srednjovekovnoj zemunskoj tvrđavi čiji bedemi okružuju kulu [1][2].
Gde se u Zemunu vide ostaci starog utvrđenja Taurunum?
Ostaci srednjovekovnog Zemunskog grada (podignutog na antičkom Taurunumu) čine četvorougaoni odbrambeni zidovi sa četiri ugaone kule oko Milenijumske kule na vrhu Gardoša, dok se delovi starih bedema vide i uz ogradu obližnjeg zemunskog groblja [1][2].
Kojim putem je najlakše popeti se pešice sa Zemunskog keja na Gardoš?
Sa Zemunskog keja (kod Stare kapetanije) ulazi se u Njegoševu ulicu pored Nikolajevske crkve, odakle uz Sinđelićevu ulicu ili kaldrmisana stepeništa iz Grobljanske i Stare ulice uspon do vrha Gardoša traje oko 10 minuta [2].
Izvori i literatura
- Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda (2026): Prostorna kulturno-istorijska celina Staro jezgro Zemuna i Zemunska tvrđava na Gardošu. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Urbanistički razvoj Zemuna u XVIII i XIX veku, srednjovekovna citadela na Gardošu, Milenijumska kula (1896) i zaštićene građevine.) ↩ Nazad u tekst
- Turistička organizacija Beograda / Gradska opština Zemun (2026): Vodič kroz Zemun: Glavna i Gospodska ulica, Zemunski kej, Gardoš i Veliko ratno ostrvo. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Pešačke putanje kroz Stari Zemun, vidikovac na Gardošu i priobalje Dunava.) ↩ Nazad u tekst
