Specijalni rezervat prirode Uvac: vodič kroz meandre, tri jezera i vidikovce Molitva i Ledeni pogled
Uklješteni meandri u krečnjačkom kanjonu između planina Zlatar i Javor predstavljaju najprepoznatljiviji pejzaž jugozapadne Srbije i središte Specijalnog rezervata prirode „Uvac” (7.543 hektara), najvažnijeg staništa beloglavog supa (Gyps fulvus) na Balkanu [1][2]. Da bi se poseta pravilno isplanirala, neophodno je razlikovati tri različite akumulacije na reci Uvac — Uvačko (Sjeničko), Zlatarsko (Kokin Brod) i Radoinjsko jezero — jer se čuveni potopljeni meandri pod uglom od 270 stepeni nalaze u gornjem, Uvačkom (Sjeničkom) jezeru između Sjenice i Nove Varoši [1][2].
Ključni podaci
- Površina i kategorija zaštite
- Specijalni rezervat prirode I kategorije „Uvac” na 7.543 ha (opštine Nova Varoš i Sjenica) [1][2]
- Tri akumulaciona jezera u nizu
- 1. Uvačko / Sjeničko (985 m n. v., meandri), 2. Zlatarsko / Kokin Brod (880 m n. v.), 3. Radoinjsko (805 m n. v.) [1]
- Glavni vidikovci nad meandrima
- Molitva (1.247 m n. v., sjenička strana / Ursule) i Veliki vrh / Ledeni pogled (novovaroška strana / Lopiže) [1]
- Pećinski sistem u kanjonu
- Ušački pećinski sistem (6.185 m; Ledena pećina dostupna isključivo čamcem sa jezera) [1][2]
- Pravila plovidbe u rezervatu
- Dozvoljena isključivo plovila sa električnim pogonom ili ograničenim motorima do 10 KS uz dozvolu čuvarske službe [1]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Kako razlikovati reku Uvac, tri jezera i granice rezervata
Reka Uvac izvire na Pešterskoj visoravni pod Ozrenom i teče ka Limu, a pregrađivanjem njenog kanjona u drugoj polovini XX veka formirana su tri stepenasta veštačka jezera koja posetioci često mešaju [1]. Najuzvodnije je Uvačko (Sjeničko) jezero (dugo 25 km, nastalo 1979. podizanjem brane Rastoke), u čijem se gornjem delu nalaze čuveni potopljeni uklješteni meandri i Ledena pećina (o geološkom mehanizmu njihovog usecanja čitajte u tekstu Kako nastaju meandri) [1][2].
Srednje u nizu jeste Zlatarsko jezero kod Kokinog Broda (nastalo 1962. godine direktno uz magistralni put Zlatibor – Nova Varoš, sa Vizitorskim centrom na obali), dok je najnizvodnije Radoinjsko jezero kod sela Radoinja (nastalo 1959), u čijim liticama se takođe gnezdi značajna kolonija beloglavog supa koja u celom rezervatu danas broji više od 500 jedinki [1][2].
| Jezero na Uvcu | Nadmorska visina i dužina | Šta je glavna odlika | Kako se pristupa |
|---|---|---|---|
| 1. Uvačko (Sjeničko) jezero | 985 m n. v. / 25 km | Uklješteni meandri pod uglom od 270°, vidikovci Molitva i Ledeni pogled, ulaz u Ledenu pećinu | Kopnom: preko Sjenice (Ursule) za Molitvu ili preko Nove Varoši (Božetići/Lopiže) za Veliki vrh; vodom: od brane Rastoke ili kampa Markova ravan [1] |
| 2. Zlatarsko jezero (Kokin Brod) | 880 m n. v. / 21 km | Najveća vodena površina (7,25 km²) neposredno uz put IB-23 Zlatibor – Nova Varoš | Direktno sa magistralnog puta kod brane u Kokinom Brodu (Vizitorski centar i pristanište) [1] |
| 3. Radoinjsko jezero | 805 m n. v. / 11 km | Uzani kanjonski profil i mirno stanište beloglavih supova i ribljeg fonda | Preko Kokinog Broda i sela Radoinja (12 km od magistrale) [1] |
Izbor obilaska: vidikovci sa kopna naspram vožnje čamcem i Ledene pećine
Za čuveni panoramski pogled odozgo na meandre Uvačkog jezera neophodan je kopneni prilaz do uređenih drvenih platformi na liticama [1]. Najpoznatiji vidikovac „Molitva” (1.247 m n. v.) nalazi se na zapadnoj, sjeničkoj obali: iz Sjenice se ide asfaltnim putem ka Ivanjici do skretanja za selo Ursule, odakle makadamski put i obeležena pešačka staza preko pašnjaka (oko 4,8 km pešačenja od kampa Markova ravan ili 1,5 km od poslednjeg proširenja za terenska vozila) vode do drvene platforme [1]. Na suprotnoj, istočnoj (novovaroškoj) obali kanjona, preko sela Akmačići i Lopiže stiže se do vidikovaca „Veliki vrh” i „Ledeni pogled” (iznad samog ulaza u Ledenu pećinu) [1].
Obilazak sa vode pruža potpuno drugačiju perspektivu — plovidbu ispod vertikalnih krečnjačkih litica visokih do 100 metara na kojima se gnezde beloglavi supovi i pristanak ispod stene odakle metalno stepenište vodi u Ledenu pećinu (dugu 2.500 m, sa uređene prve dve dvorane bogate pećinskim nakitom za obilazak isključivo u pratnji čuvara rezervata) [1][2].
Praktični uslovi na terenu i kada izabrati koju varijantu
Izbor između kopna i vode direktno zavisi od vremenskih uslova i vodostaja: vožnja čamcem kroz meandre Uvačkog jezera i ulazak u Ledenu pećinu organizuju se od maja do oktobra pri mirnom vremenu i dovoljnom nivou vode u akumulaciji (pri niskom jesenjem vodostaju plovidba u najplićim krivinama meandra može biti skraćena) [1].
Sa druge strane, pešački prilaz vidikovcu Molitva moguć je od proleća do kasne jeseni, ali zahteva suvo vreme, planinarsku obuću i zaštitu od sunca jer staza vodi po otvorenom kraškom grebenu bez visoke šume [1].
Česta pitanja (FAQ)
Na kom od tri jezera se nalaze čuveni meandri Uvca?
Uklješteni meandri koji se vide sa vidikovca Molitva nalaze se u gornjem delu Uvačkog (Sjeničkog) jezera, dok je Zlatarsko jezero nizvodno kod Kokinog Broda uz magistralni put Zlatibor – Nova Varoš [1].
Može li se u Ledenu pećinu na Uvcu ući sa kopna?
Ne, ulaz u Ledenu pećinu nalazi se u samoj litici kanjona iznad površine Uvačkog jezera; do njega se pristupa čamcem sa vode, a ulazak u pećinu dozvoljen je samo u pratnji čuvara Specijalnog rezervata prirode „Uvac” [1].
Kako se najlakše stiže do vidikovca Molitva?
Najpregledniji prilaz vodi iz pravca Sjenice preko sela Krstac i Ursule (ili pešačkom stazom od kampa na Markovoj ravni dugom 4,8 km); zbog makadamskog završetka puta niski putnički automobili parkiraju se pre kraških vrtača odakle se poslednjih 1,5 do 2 km prelazi pešice [1].
Izvori i literatura
- Rezervat Uvac d.o.o. Nova Varoš — Upravljač SRP „Uvac” (2026): Specijalni rezervat prirode „Uvac” — vidikovci, jezera, Ledena pećina i pravila posete. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Tri akumulaciona jezera, kolonija beloglavog supa, pristup vidikovcu Molitva i Ledenoj pećini.) ↩ Nazad u tekst
- Zavod za zaštitu prirode Srbije (2026): Specijalni rezervat prirode „Uvac” — uredba o zaštiti i geomorfološke odlike. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Površina rezervata (7.543 ha), uklješteni meandri i Ušački pećinski sistem (6.185 m).) ↩ Nazad u tekst
