Novi Pazar: vodič kroz Staru čaršiju, tvrđavu i raspored okolnih spomenika Starog Rasa
Novi Pazar (osnovan oko 1461. godine kao Yeni Pazar od strane Isa-bega Ishakovića na raskrsnici karavanskih puteva u kotlini reke Raške) objedinjuje osmansko gradsko jezgro u centru i srednjovekovne spomenike Starog Rasa i Sopoćana u okolini [1][2]. Za praktičan obilazak ključno je razdvojiti pešačku zonu uz Rašku — gde su Gradska tvrđava sa kulom Motriljom, Stara čaršija, Amir-agin han, Isa-begov hamam, Altun-alem džamija i Muzej „Ras” — od spomenika na obodu i van grada (Petrova crkva na 2 km, Đurđevi stupovi na 4 km, Pazarište na 9 km i Sopoćani na 16 km) [1][2].
Ključni podaci
- Osnivanje urbanog jezgra
- Oko 1461. godine (vakufnama Isa-bega Ishakovića) na ušću Jošanice u Rašku [1]
- Glavne tačke u pešačkom centru
- Novopazarska tvrđava sa kulom Motriljom, Stara čaršija, Altun-alem džamija, Isa-begov hamam, Muzej „Ras” [1][2]
- Najbliži srednjovekovni spomenici
- Petrova crkva (2,5 km severoistočno) i Đurđevi stupovi (4 km severozapadno) [2]
- Udaljeni lokaliteti Starog Rasa
- Trgovište i Gradina (Pazarište, 9–11 km) i manastir Sopoćani (16 km zapadno) [2]
- Status zaštite
- Spomenici u okolini upisani na UNESCO listu (1979); tvrđava, hamam i džamije spomenici kulture od velikog i izuzetnog značaja [2][3]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Pešačka šetnja centrom: Gradska tvrđava, Stara čaršija i Muzej „Ras”
Središtem Novog Pazara, na blagoj zaravni desne obale Raške, dominira Novopazarska tvrđava (Bedem) podignuta u XV veku i pregrađena u bastiono artiljerijsko utvrđenje krajem XVII i u XVIII veku [1][3]. Na njenom severnom bedemu očuvana je osmougaona kula Motrilja (Džebhana) iz početka XVII veka i zidovi nekadašnjeg Askeri-saraja, dok unutrašnjost utvrđenja danas služi kao gradski park sa pogledom na pešačku zonu i Sebilj [1].
Na levoj i desnoj obali Raške pruža se Stara čaršija (Prvomajska ulica) u kojoj su očuvani ključni spomenici islamske arhitekture XV–XVII veka: Isa-begov (Stari) hamam sa dvanaest kupola i odvojenim muškim i ženskim delom iz druge polovine XV veka, Amir-agin han iz XVII veka i Altun-alem džamija u Prvomajskoj ulici — remek-delo osmanske arhitekture XVI veka koje je podigao neimar Muslihudin Abdulgani (Muezin-hodža) [1][3]. Na gradskom trgu nalazi se i Muzej „Ras” u tradicionalnoj gradskoj kući, čija stalna postavka pruža najbolji uvod u arheologiju i etnografiju novopazarskog kraja [1].
| Zona | Lokaliteti | Udaljenost od centra (Sebilja) | Način obilaska |
|---|---|---|---|
| Pešačko jezgro Novog Pazara | Gradska tvrđava (Motrilja), Muzej „Ras”, Isa-begov hamam, Amir-agin han, Altun-alem džamija | 0–700 m | Pešice u jednoj šetnji od 2 do 2,5 sata [1] |
| Neposredni obod grada | Petrova crkva (IX vek) i manastir Đurđevi stupovi (1170/1171) | 2,5 km (Petrova crkva) i 4 km (Đurđevi stupovi) | Kratka vožnja automobilom ili taksijem (ili duži uspon do Stupova) [1][2] |
| Dolina Sebečevske reke i Raške | Pazarište / Trgovište sa tvrđavom Ras i manastir Sopoćani (XIII vek) | 9–11 km (Pazarište) i 16 km (Sopoćani) | Obavezno automobilom (regionalni put ka Tutinu i izvoru Raške) [2][3] |
Praktično razdvajanje: šta je u gradu, a šta pripada celini Stari Ras i Sopoćani
Česta greška pri planiranju posete jeste poistovećivanje centra Novog Pazara sa srednjovekovnim kompleksom Stari Ras i Sopoćani [2]. Sam Novi Pazar nastaje sredinom XV veka kao osmansko trgovačko središte dvanaestak kilometara istočno od srednjovekovnog Trgovišta i utvrđenja Ras na Pazarištu [1][2].
Zbog toga se u samom gradu pešice obilaze osmanski spomenici, tvrđava i Muzej „Ras”, dok četiri celine sa UNESCO liste svetske baštine — Crkva Svetih apostola Petra i Pavla (Petrova crkva) na severoistočnom izlazu iz grada, manastir Đurđevi stupovi na brdu iznad Deževe, arheološki kompleks tvrđave Ras i Trgovišta na Pazarištu i manastir Sopoćani uz izvor Raške — čine odvojenu automobilsku rutu dugu oko 25 kilometara u jednom pravcu [2][3].
Preporučeni raspored za jedan dan
Za jednodnevnu posetu najefikasniji redosled jeste jutarnji obilazak udaljenih tačaka automobilom (manastir Sopoćani, Pazarište, Đurđevi stupovi i Petrova crkva, o čijem tačnom lociranju i istoriji detaljno piše vodič Stari Ras i Sopoćani), a zatim popodnevno parkiranje u centru Novog Pazara radi obilaska Muzeja „Ras”, Gradske tvrđave i Stare čaršije [1][2].
Česta pitanja (FAQ)
Da li se Petrova crkva i Sopoćani nalaze u centru Novog Pazara?
Ne. Petrova crkva je na obodu grada (oko 2,5 km od centra), Đurđevi stupovi su udaljeni 4 km na brdu iznad grada, dok su manastir Sopoćani i izvor Raške udaljeni 16 kilometara zapadno od Novog Pazara [1][2].
Šta se može videti na Novopazarskoj tvrđavi u centru?
Na tvrđavi (Bedemu) u samom centru grada očuvani su zemljano-kameni bastioni, kula Motrilja iz XVII veka, ostaci turske kasarne i uređeni gradski park sa vidikovcem iznad Raške [1][3].
Kada je otvoren Muzej „Ras” u Novom Pazaru?
Muzej „Ras” u pešačkoj zoni Novog Pazara prima posetioce radnim danima i vikendom prema redovnom radnom vremenu ustanove, uz stalnu arheološku, istorijsku i etnološku postavku [1].
Izvori i literatura
- Turistička organizacija Novi Pazar / Muzej „Ras” Novi Pazar (2026): Kulturno-istorijski spomenici u Novom Pazaru i Staroj čaršiji. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Osnivanje grada 1461, Gradska tvrđava, kula Motrilja, Isa-begov hamam, Altun-alem džamija i Muzej „Ras”.) ↩ Nazad u tekst
- UNESCO World Heritage Centre (2026): Stari Ras and Sopoćani (World Heritage List No. 96). Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Obuhvat serijskog upisa: Petrova crkva, Đurđevi stupovi, tvrđava Ras sa Trgovištem i manastir Sopoćani.) ↩ Nazad u tekst
- Republički zavod za zaštitu spomenika kulture (RZZSK) (2026): Spomenici kulture od izuzetnog i velikog značaja u Novom Pazaru. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Altun-alem džamija, Stari hamam, Amir-agin han i Novopazarska tvrđava.) ↩ Nazad u tekst
