Najlepše starogradske pesme: „Fijaker stari” — muzička himna Sombora, fijakerista i ravnice
„Fijaker stari” je jedna od najvoljenijih pesama u starogradskom duhu u Srbiji i nezvanična muzička himna grada **Sombora** [1][2]. Iako je mnogi slušaoci doživljavaju kao vekovima staru narodnu pesmu, reč je o autorskom delu iz druge polovine XX veka koje je proslavila interpretacija **Zvonka Bogdana** uz Veliki tamburaški orkestar Radio Novog Sada pod upravom **Save Vukosavljeva** i Janike Balaža [1][2]. Zbog poštovanja autorskih i srodnih prava na savremene tekstove i fonograme, donosimo proverenu istoriju nastanka pesme, somborsku tradiciju fijakera i analizu njenih motiva.
Ključni podaci
- Grad kome je posvećena
- Sombor („taj Sombor grad”), poznat po fijakerima i drvoredima zelenih bođoša [1]
- Legendarni interpretator
- Zvonko Bogdan (rođen u Somboru 1942), uz orkestar Janike Balaža i RTV Novi Sad [1][2]
- Kompozitorsko-aranžerski pečat
- Savo Vukosavljev (1914–1996) i tamburaška škola Radio Novog Sada [2]
- Tradicionalni simbol u gradu
- Fijaker-plac u centru Sombora (prvi pravilnik o fijakerima donet još 1895. godine) [1]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Somborski fijakeri, zeleni bođoši i nastanak pesme
Grad Sombor je još krajem XIX veka bio čuven u čitavoj Bačkoj po uređenoj fijakerskoj službi: prvi gradski *Pravilnik o fijakerima* donet je 1895. godine, kada je u varoši radilo više desetina fijakerista sa gizdavim konjima vrancima i čilašima, postrojenim na Fijaker-placu uz zgradu Županije i ulice oivičene američkim koprivićem (**bođošem**) [1]. Vožnja fijakerom kroz zimske ili letnje somborske noći, uz tihi zvuk kopita po kaldrmi i pratnju tamburaša, bila je deo građanskog običaja udvaranja i ispraćaja [1].
Pesma „Fijaker stari” nastala je u posleratnim decenijama XX veka (u okviru festivala i produkcije zabavne i starogradske muzike u Vojvodini, uz aranžerski rad kompozitora i dirigenta Save Vukosavljeva), a u antologiju je ušla onog trenutka kada ju je u studiju Radio Novog Sada i za PGP RTB/Jugoton snimio rođeni Somborac **Zvonko Bogdan** [1][2].
Lirski motivi: zimska noć u fijakeru i rastanak sa „Sombor gradom”
Poetska radnja pesme odvija se u četiri strofe koje prate luk jedne jedine zimske noći i jutarnjeg rastanka [1][2]. U prvoj slici stari fijaker luta somborskim ulicama kroz tihu snežnu vejavicu dok u njemu sedi zaljubljeni par čija srca greje ljubavni žar; već sa prvim zracima rane zore čarolija prestaje jer lirski junak mora da napusti najmiliju dragu, divne noći i voljeni Sombor grad [1].
Treća i četvrta strofa donose čežnju iz daljine i motiv neumitnog protoka vremena: junak poželi da se pretvori u lastu kako bi leteo dan i noć natrag svojoj dragoj, ali u završnoj slici shvata da „fijaker stari sad više ne luta” i da se više ne čuje bat onog vranca po somborskim sokacima [1][2]. Upravo taj spoj lične ljubavne nostalgije i nestajanja starog načina života učinio je pesmu vanvremenskom.
| Motiv u pesmi | Istorijska stvarnost u Somboru | Simboličko značenje |
|---|---|---|
| Fijaker stari na ulici | Somborski fijaker-plac (tradicija regulisana od 1895. godine) | Pokretni zaklon za zaljubljene i simbol starogradskog gospodstva [1] |
| Sneg koji polako pada | Zimski ambijent širokih bačkih šorova i venaca u Somboru | Kontrast između hladne panonske zime i topline prve ljubavi [1][2] |
| Bat vranca u noći | Čuveni bački konji vranci iz ergela i salaša oko Sombora | Zvučni znak prolaznosti vremena (kada bat utihne, mladost je prošla) [1][2] |
| „Taj Sombor grad” | Istorijsko jezgro Sombora sa Županijom i bođošima | Toponim koji je pesmu pretvorio u zvučnu ličnu kartu grada [1] |
Zvonko Bogdan, Janika Balaž i očuvanje tradicije
U interpretaciji Zvonka Bogdana pesma „Fijaker stari” dobila je prepoznatljiv, smiren i gospodstven rubato izraz, u kom svaka reč ima težinu stare fotografije [2]. Bogdan je somborskoj temi posvetio i svoju autorsku pesmu *„U tem Somboru”* (1972), kao i priču o legendarnom somborskom fijakeristi **Jagri** i njegovom konju čilašu, čime je zaokružio čitav muzički ciklus o rodnom gradu [1][2].
I danas na Trgu Svetog Trojstva i Fijaker-placu u Somboru posetioci mogu da se provozaju fijakerom ispod krošnji bođoša [1]. Za uvodni tekst ovog serijala pogledajte članak Najlepše starogradske pesme: „Jesenje lišće”.
Česta pitanja (FAQ)
Kojem gradu u Srbiji je posvećena starogradska pesma „Fijaker stari”?
Pesma je posvećena Somboru („sve divne noći i taj Sombor grad”), gradu u severozapadnoj Bačkoj koji je od XIX veka čuven po fijakerima, konjima vrancima i drvoredima bođoša [1].
Ko je najpoznatiji izvođač pesme „Fijaker stari”?
Najpoznatiji izvođač je somborski bard starogradske pesme Zvonko Bogdan, koji je numeru snimio uz pratnju Velikog tamburaškog orkestra Radio Novog Sada i orkestra Janike Balaža [1][2].
Da li u Somboru i danas postoji fijakerska služba?
Da. Sombor je jedan od retkih gradova u regionu koji je očuvao tradiciju fijakera kao simbola gradskog identiteta i turističke atrakcije u istorijskom jezgru grada [1].
Izvori i literatura
- Stepanović, Milan / Gradski muzej Sombor i Turistička organizacija grada Sombora (2020 / 2026): Somborski fijakeri, bođoši i muzička tradicija starog Sombora. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Istorijat fijakerske službe u Somboru od 1895. godine, Fijaker-plac i kulturni značaj pesme „Fijaker stari”.) ↩ Nazad u tekst
- Narodna biblioteka Srbije / COBISS.SR (diskografija Zvonka Bogdana i RTV Novi Sad) (2026): Zvonko Bogdan i Veliki tamburaški orkestar RTV Novi Sad (dirigent Savo Vukosavljev) — Fijaker stari. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Diskografski i bibliografski podaci o studijskim snimcima pesme „Fijaker stari” za PGP RTB/RTS i Jugoton.) ↩ Nazad u tekst
