Banja Ždrelo: topli bazeni pod Homoljskim planinama i izlet kroz Gornjačku klisuru
Banja Ždrelo (Mlavske terme) nalazi se u ataru sela Ždrelo u Braničevskom okrugu, 11 kilometara jugoistočno od Petrovca na Mlavi na državnom putu IB-33 ka Krepoljinu i Žagubici, neposredno pred ulaz u stenovitu **Gornjačku klisuru** [1][2]. Za razliku od starih kraljevskih banja sa stogodišnjim parkovima, Ždrelo je savremeni rekreativno-termalni centar nastao na geotermalnoj bušotini iz 1986. godine, iz koje sa dubine od oko 180 metara izbija topla oligomineralna sulfidna voda temperature oko 40 °C [1]. Zahvaljujući otvoreno-zatvorenim bazenima sa toplom vodom, kupalište radi svih 12 meseci u godini, uključujući i zimske dane pod snegom [1].
Ključni podaci
- Opština i saobraćajni pravac
- Opština Petrovac na Mlavi (11 km); 48 km od Požarevca; ~130 km od Beograda (auto-put E-75, isključenje Požarevac) [1][2]
- Poreklo i temperatura vode
- Geotermalna bušotina (1986, dubina ~180 m); temperatura vode na izvorištu ~40 °C, u bazenima 30–38 °C [1]
- Režim rada kompleksa
- Komercijalni termalni i akva-park kompleks (RUC „Ždrelo”) otvoren tokom cele godine na bazi dnevne ulaznice [1]
- Prirodno okruženje
- Ulaz u Gornjačku klisuru reke Mlave između vrhova Veliki Vukan (825 m) i Mali Vukan (752 m) na obodu Homolja [1][2]
- Kulturno-istorijski lokaliteti u krugu od 6 km
- Manastir Svete Trojice u Ždrelu, ostaci crkve Metohije i grada Ždrela u klisuri i manastir Gornjak (XIV vek) [1][2]
- Datum provere podataka
- 11. novembar 2026.
Geotermalni izvor iz 1986. godine i kupanje u otvorenim bazenima zimi
Prilikom geoloških istraživanja ležišta uglja u mlavskom basenu 1986. godine, u polju ispred sela Ždrelo na dubini od oko 180 metara probijena je snažna termomineralna žica iz koje je pod pritiskom potekla voda temperature oko 40 °C [1]. Dve decenije izvor je oticao u okolne njive formirajući toplo jezerce, da bi početkom dvehiljaditih na tom mestu bio izgrađen rekreativno-ugostiteljski centar sa otvorenim i zatvorenim bazenima, toboganima, slanom sobom i hotelom prepoznatljivim po kulama u pseudosrednjovekovnom stilu [1].
Glavna specifičnost Ždrela je to što su i unutrašnji i spoljašnji bazeni tokom zime ispunjeni prirodno toplom vodom (između 32 i 38 °C), a iz zagrejanog unutrašnjeg hola u otvoreni bazen ulazi se direktno kroz vodeni prolaz bez izlaženja na hladan vazduh (više o geologiji rasednih termi pročitajte u članku Kako nastaju termalni izvori) [1]. Pre dolaska vikendom ili u toku zimskog raspusta obavezno je proveriti aktuelno radno vreme i cenovnik dnevne karte na sajtu samog kompleksa.
Ulaz u Gornjačku klisuru: grad Ždrelo, manastir Gornjak i Vukan
Samo ime sela **Ždrelo** na starosrpskom jeziku označava tesnac odnosno ulaz u klisuru [2]. Svega dva kilometra istočno od termalnih bazena reka Mlava probija se između strmih krečnjačkih litica Velikog i Malog Vukana i ulazi u **Gornjačku klisuru** — „kapiju Homolja” [1][2]. U XIII i XIV veku klisuru je čuvao utvrđeni grad **Ždrelo u Braničevu** (uporište braće Дрمانa i Kudelina, a potom u državi kralja Dragutina, cara Dušana i kneza Lazara), čiji se ostaci kula i bedema i danas naziru na grebenu Vukana iznad reke [2].
U radijusu od svega šest kilometara oko banje nalazi se čitav venac duhovnih i planinarskih tačaka koje vredi spojiti sa posetom bazenima:
| Lokalitet | Udaljenost od Banje Ždrelo | Šta se vidi na terenu |
|---|---|---|
| Manastir Svete Trojice u Ždrelu | 1,5 km istočno (na obroncima Malog Vukana) | Obnovljen manastir na starim temeljima sa vidikovcem na mlavsku ravnicu i bazene [1] |
| Ostaci manastira Blagoveštenje i grada Ždrela | 3,5 km istočno (u samoj Gornjačkoj klisuri) | Konzervirane zidine srednjovekovne crkve, pećinska isposnica u steni i ferata „Gornjak” [1][2] |
| Manastir Gornjak | 6 km istočno kroz klisuru (uz levu obalu Mlave) | Zadužbina kneza Lazara iz 1378–1380. godine sa pećinskom kapelom Svetog Grigorija Sinaita u litici Ježevca [2] |
| Manastir Vitovnica | 14 km severno (selo Vitovnica kod Petrovca) | Srednjovekovni manastir u kom je bio iguman starac Tadej Vitovnički [1] |
| Vrelo Mlave u Žagubici i Krupajsko vrelo | 33–36 km istočno / južno kroz Homolje | Dva od najjačih kraških vrela u istočnoj Srbiji [1][2] |
Kako spojiti Gornjačku klisuru, Krupajsko vrelo i Banju Ždrelo
Za posetioce koji dolaze na jednodnevni izlet iz Beograda, Požarevca ili Pomoravlja, najuspešniji raspored podrazumeva da se prepodne iskoristi za vožnju kroz Gornjačku klisuru, obilazak **manastira Gornjak** (zadužbine kneza Lazara podignute 1380. godine pod samom stenom planine Ježevac) i kraški izlet do Krupajskog vrela ili vrela Mlave u Žagubici, a popodnevni i večernji sati za opuštanje u toplim bazenima u Ždrelu [1][2].
Ljubitelji planinarenja i penjanja iznad samog sela Ždrelo imaju obeležene staze na Mali i Veliki Vukan, kao i osiguranu gvozdenu stazu (*Via Ferrata Gornjak*) na liticama klisure, koja je namenjena isključivo obučenim penjačima sa kompletnom ferata-opremom [1].
Česta pitanja (FAQ)
Da li Banja Ždrelo ima javni banjski park ili je reč o bazenskom kompleksu?
Za razliku od klasičnih banjskih varošica, u Ždrelu su termalni bazeni deo ograđenog rekreativno-hotelskog kompleksa u koji se ulazi sa dnevnom kartom, dok se besplatne javne pešačke i planinarske ture odvijaju u samom selu Ždrelo i kroz Gornjačku klisuru (2 do 6 km od bazena) [1][2].
Koliko je manastir Gornjak udaljen od Banje Ždrelo?
Manastir Gornjak je udaljen svega 6 kilometara istočno od Banje Ždrelo (oko 7 minuta vožnje državnim putem IB-33 kroz Gornjačku klisuru u pravcu Krepoljina i Žagubice) [1][2].
Rade li otvoreni bazeni u Banji Ždrelo tokom zime?
Da. Pošto geotermalna voda izvire sa temperaturom od oko 40 °C, otvoreni bazeni povezani toplim vodenim prolazom sa unutrašnjim delom rade tokom cele zime [1].
Izvori i literatura
- Turistička organizacija opštine Petrovac na Mlavi (2026): Banja Ždrelo, Gornjačka klisura i manastiri mlavskog kraja. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Podaci o geotermalnom izvoru u Ždrelu (~40 °C), udaljenosti od Petrovca na Mlavi (11 km) i planinarskim stazama na Vukan.) ↩ Nazad u tekst
- Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture Smederevo / RZZSK (2026): Manastir Gornjak, ostaci manastira Blagoveštenje i srednjovekovni grad Ždrelo u Gornjačkoj klisuri. Datum pristupa: 11. novembar 2026. (Pokriva: Istorijat srednjovekovnog utvrđenja Ždrelo u Braničevu i zadužbine kneza Lazara u Gornjaku (1378–1380).) ↩ Nazad u tekst
